Często do kancelarii spadkowych trafiają osoby, które po śmierci najbliższych niestety nie wiedzą, od czego zacząć. Każdy kto doświadczył tego nieszczęścia wie, że jak byśmy się na to nie przygotowywali, zawsze jest to zaskoczenie. Bardziej zapobiegliwi spadkodawcy przygotowują się na swoje odejście pozostawiając rodzinie różne wytyczne. Ale taka sytuacja to rzadkość. Zazwyczaj stajemy przed ścianą problemów, które jednak da się z czasem rozwiązać. Od nas zależy, czy tego czasu nie będzie zbyt dużo.
Podstawowym dokumentem jaki należy uzyskać, jest akt zgonu. Bez niego nie da się załatwić w zasadzie żadnej sprawy, poczynając od organizacji pochówku. Trzeba udać się do urzędu stanu cywilnego z dokumentem poświadczającym śmierć osoby, dla której akt zgonu ma być wydany. Najlepiej mieć przy sobie jej dowód osobisty. Akt zgonu wydany zostanie osobie najbliższej dla zmarłego. Czasami sytuacja jest bardziej skomplikowana i wymaga konsultacji z prawnikiem.
Jeżeli osoba załatwiająca akt zgonu jest w kręgu spadkobierców po zmarłym, warto przy okazji odebrać akty stanu cywilnego spadkobierców, o ile nie posiadamy ich w domu. Przede wszystkim chodzi o akty urodzenia, akt małżeństwa, a jeżeli potencjalni spadkobiercy nie dożyli śmierci spadkodawcy, również ich akty zgonu. Jeżeli kierownik USC odmówi wydania jakiegoś aktu powołując się na brak interesu prawnego po stronie wnioskodawcy, dobrze jest mieć to na piśmie, by wykazać przed sądem spadku, że poczyniliśmy starania o uzyskanie tych dokumentów.
Warto również przygotować dokumenty dotyczące samego spadku. Ważne są numery ksiąg wieczystych nieruchomości objętych spadkiem, numery rachunków bankowych, informacje dotyczące polis ubezpieczeniowych zmarłego. Warto również sprawdzić, czy spadkodawca nie pozostawił w banku, w którym miał rachunek bankowy dyspozycji na wypadek śmierci. Często takie dyspozycje i ewentualne zapisy polis ubezpieczeniowych nie wymagają szczególnego trybu i wystarczy zgłosić się z aktem zgonu by otrzymać zapisane środki. Natomiast numer księgi wieczystej jest niezbędny by ustalić, czy spadkodawca został ujawniony w księdze jako właściciel nieruchomości.
Należy pamiętać, że dokładne ustalenie składu majątku spadkowego jest niezbędne nawet w sytuacji, w której nie ma wątpliwości co do osób powołanych do dziedziczenia. Z chwilą potwierdzenia kręgu spadkobierców w postanowieniu sądowym lub w wyniku poświadczenia dziedziczenia przed notariuszem, rozpoczyna bieg termin do załatwienia formalności w Urzędzie Skarbowym. Aby skutecznie ujawnić prawa do spadku i skutecznie zaoszczędzić wydatki na podatek od spadku, niezbędne jest terminowe i szczegółowe zgłoszenie spadku na odpowiednim formularzu deklaracji podatkowej.
Nie należy zapominać, że dziedziczy się również długi spadkodawcy. Koniecznie należy przejrzeć dokumenty by ustalić, czy nie ma w nich informacji o pożyczkach lub kredytach. Czas na uchylenie się od dziedziczenia długów jest krótki a uchybiony termin na złożenie stosownego oświadczenia bardzo ciężko przywrócić.
Gdy już mamy wiedzę na temat spadku i niezbędne dokumenty, należy udać się do adwokata, który pokieruje dalszymi działaniami. Czasami będzie to tylko porada, czasami konieczne będzie zlecenie szeregu czynności w poważniejszych sprawach. Jednak co do zasady warto zapytać, by nie popełnić kosztownego błędu.
Adw. Bartosz Łuć
Spis majątku spadkowego