Umowa dożywocia jest jedną z instytucji prawa cywilnego, która pozwala przenieść własność nieruchomości w zamian za zapewnienie dożywotniego utrzymania. Jej zasady zostały uregulowane w art. 908–916 Kodeksu cywilnego.
Na czym polega umowa dożywocia?
Umowa dożywocia polega na tym, że właściciel nieruchomości przenosi jej własność na inną osobę, a nabywca zobowiązuje się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie.
Jeżeli strony nie postanowią inaczej, obowiązki nabywcy obejmują:
– przyjęcie dożywotnika jako domownika,
– zapewnienie wyżywienia i ubrania,
– zapewnienie mieszkania, światła i opału,
– zapewnienie pomocy i pielęgnowania w chorobie,
– sprawienie pogrzebu na własny koszt, zgodnie z miejscowymi zwyczajami.
Zakres świadczeń może zostać ukształtowany odmiennie, w szczególności poprzez ustanowienie użytkowania, służebności mieszkania albo obowiązku spełniania powtarzających się świadczeń pieniężnych lub rzeczowych. Dożywocie może być zastrzeżone także na rzecz osoby bliskiej.
Skutki prawne dożywocia
Zawarcie umowy dożywocia powoduje przeniesienie własności nieruchomości oraz jej jednoczesne obciążenie prawem dożywocia. Prawo to podąża za nieruchomością – w razie jej zbycia nowy właściciel przejmuje obowiązki wynikające z dożywocia. Jeżeli między stronami powstaną takie stosunki, że dalsza bezpośrednia styczność nie jest możliwa, sąd może zamienić uprawnienia z dożywocia na dożywotnią rentę odpowiadającą ich wartości. W wyjątkowych wypadkach możliwe jest także rozwiązanie umowy.
Zbycie nieruchomości
Jeżeli zobowiązany z umowy dożywocia zbył nieruchomość, dożywotnik może żądać zamiany prawa dożywocia na dożywotnią rentę.
Charakter prawa dożywocia
Prawo dożywocia ma charakter osobisty, jest niezbywalne i nie podlega przeniesieniu. W razie ustanowienia na rzecz kilku osób, śmierć jednej z nich powoduje odpowiednie zmniejszenie prawa.
Ochrona osób alimentacyjnie uprawnionych
Osoby, wobec których na dożywotniku ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny, mogą żądać uznania umowy dożywocia za bezskuteczną w stosunku do nich, jeżeli wskutek tej umowy dożywotnik stał się niewypłacalny. Uprawnienie to wygasa po 5 latach od zawarcia umowy.
Bartosz Łuć