Prawo spadkowe Jelenia Góra

Dziedziczenie nieruchomości w Hiszpanii a wybór prawa w testamencie

Coraz więcej Polaków inwestuje w nieruchomości w Hiszpanii. Od 2020 r. nasi obywatele kupili tam ponad 15 tys. mieszkań. Dla wielu to drugi dom, lokata kapitału albo – coraz częściej – realna szansa na zaplanowaną na przyszłość zmianę miejsca zamieszkania. Czy może to rodzić jakieś problemy?

Z perspektywy prawa spadkowego problem może pojawić się w chwili śmierci – gdy okazuje się, że do całego spadku może zostać zastosowane prawo obce, a nie polskie. I nie dotyczy to tylko prawa spadkowego w Jeleniej Górze ale w całej Polsce 🙂

Które prawo będzie właściwe do spadku? Zasada z art. 21 Rozporządzenia 650/2012

Zgodnie z art. 21 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 co do zasady do całości spraw spadkowych stosuje się prawo państwa, w którym zmarły miał miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci.

Oznacza to, że majątek Polaka mieszkającego na stałe w Hiszpanii – nawet jeśli obejmuje nieruchomości i aktywa w Polsce – może podlegać hiszpańskiemu prawu spadkowemu.

W praktyce działa tu zasada jedności statutu spadkowego: jedno prawo obejmuje cały majątek, niezależnie od tego, w ilu państwach jest położony.

Zachowek w Polsce a la legítima w Hiszpanii – kluczowe różnice

Dlaczego to może być problem?

Ponieważ zasady dziedziczenia nie są w Europie zunifikowane. Szczególnie widoczne jest to przy porównaniu polskiego zachowku i hiszpańskiej instytucji la legítima.

Polski zachowek

W Polsce zachowek ma charakter roszczenia pieniężnego.

Spadkodawca może swobodnie rozporządzić majątkiem w testamencie, a osoby uprawnione dochodzą zapłaty określonej części udziału spadkowego.

Nie dochodzi zatem do automatycznego „wydzielenia” części majątku – pojawia się jedynie obowiązek zapłaty.

Hiszpańska legítima

W Hiszpanii funkcjonuje instytucja la legítima, która w znaczący sposób ogranicza swobodę testowania:

1/3 spadku (legítima estricta) – musi zostać podzielona równo między dzieci,
1/3 (mejora) – również dla dzieci, choć z możliwością nierównego podziału,
1/3 (libre disposición) – jedyna część w pełni swobodna,
małżonek zazwyczaj otrzymuje nie własność, lecz prawo użytkowania (usufructo).

W efekcie aż 2/3 majątku może być „zarezerwowane” dla zstępnych w sposób znacznie bardziej sztywny niż w Polsce.

Dla osób planujących sukcesję firmy rodzinnej lub zabezpieczenie małżonka może to mieć kluczowe znaczenie.

Jak zabezpieczyć majątek? Wybór prawa w testamencie (art. 22 Rozporządzenia 650/2012)

Rozwiązaniem jest wyraźna klauzula wyboru prawa w testamencie.

Zgodnie z art. 22 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 spadkodawca może wybrać jako właściwe prawo państwa swojego obywatelstwa.

W praktyce oznacza to, że obywatel polski może wskazać, że do całości spadku ma zastosowanie prawo polskie – nawet jeśli na stałe mieszka w Hiszpanii.

Warunki są dwa:

wybór musi być dokonany wprost w rozrządzeniu na wypadek śmierci (np. w testamencie),
musi spełniać wymogi formalne przewidziane dla ważności testamentu.

Brak jednoznacznej klauzuli może skutkować automatycznym zastosowaniem prawa państwa zwykłego pobytu.

Skutki braku klauzuli wyboru prawa

Brak przemyślanej decyzji w tym zakresie może prowadzić do:

zastosowania nieznanych i mniej korzystnych zasad dziedziczenia,
ograniczenia możliwości zabezpieczenia małżonka,
komplikacji przy planowaniu sukcesji firm rodzinnych,
sporów między spadkobiercami wynikających z odmiennych systemów prawnych,
rozbicia jednolitego planu sukcesyjnego obejmującego majątek w kilku państwach.

W praktyce może to oznaczać, że starannie przygotowany w Polsce plan sukcesyjny zostanie zmodyfikowany przez obce przepisy.

Dziedziczenie międzynarodowe – plan sukcesyjny przy majątku za granicą

Zakup nieruchomości w Hiszpanii to decyzja inwestycyjna.

Jednak przy majątku międzynarodowym plan sukcesyjny nie powinien kończyć się na sporządzeniu testamentu. Powinien zaczynać się od odpowiedzi na pytanie: które prawo będzie właściwe i czy na pewno jest to prawo, którego chcemy.

W sprawach takich jak:

dziedziczenie nieruchomości w Hiszpanii,
testament z klauzulą wyboru prawa,
zabezpieczenie małżonka,
sukcesja przedsiębiorstwa,
majątek w kilku państwach UE,

konieczna jest analiza skutków zastosowania różnych systemów prawnych.

FAQ – najczęstsze pytania

Czy polski testament obowiązuje w Hiszpanii?

Tak, jednak bez klauzuli wyboru prawa do całości spadku może zostać zastosowane prawo hiszpańskie.

Czy można wybrać prawo polskie do całego spadku?

Tak, jeżeli spadkodawca posiada obywatelstwo polskie i wyraźnie wskaże to w testamencie.

Czy hiszpańska legítima dotyczy Polaków?

Tak, jeżeli do spadku zastosowanie ma prawo hiszpańskie jako prawo właściwe.

Adwokat Bartosz Łuć – prawo spadkowe Jelenia Góra – świadczy pomoc w zakresie:

planowania sukcesji przy majątku zagranicznym,
sporządzania testamentów z klauzulą wyboru prawa,
analizy skutków zastosowania prawa obcego,
zabezpieczenia interesów małżonka i dzieci,
koordynacji postępowań spadkowych obejmujących kilka państw.

Przy majątku międzynarodowym brak świadomej decyzji co do wyboru prawa może sprawić, że po śmierci to prawo obce zdecyduje o podziale całego majątku – także tego położonego w Polsce.